บทที่ 15 — ระบบทางเดินหายใจ (หน้า 5/5)
ภูมิแพ้ละอองเกสร ไซนัสอักเสบ กล่องเสียงอักเสบ และทอนซิลอักเสบ
ภูมิแพ้ละอองเกสร (Hay Fever)
Hay fever, or allergic rhinitis, is a form of allergy affecting the lining of the nose, eyes, and throat. It is an allergic response to pollen of certain grasses, but the term also covers reactions to fungal spores. Herbal treatment responds well, but individual variation requires trying different approaches. The immune system needs support, and stress may also be an issue.
- Anticatarrhals — บรรเทาอาการจาม น้ำมูก หลีกเลี่ยงการทำให้เมือกแห้งซึ่งเจ็บปวด
- Expectorants — จำเป็นหากมีเสียงวี้ดหรือคัดปอด ใช้ชนิด relaxing
- Antispasmodics — จำเป็นหากหายใจลำบากเด่นชัด
- Bitters — บำรุงร่างกายขณะภูมิคุ้มกันทำงานหนัก
- Anti-inflammatories — บรรเทาอาการอักเสบต่าง ๆ
- Astringents — บรรเทาอาการเพราะยาต้านเสมหะหลายชนิดก็มีฤทธิ์ฝาดสมาน
- Adaptogens — เสริมภูมิคุ้มกันระยะยาว ครอบคลุมตับ ไต ดูบทที่ 21
สมุนไพรจำเพาะ: Ephedra sinica (ma huang) ขยายหลอดลม ช่วยปฏิกิริยาภูมิแพ้ แพทย์อายุรเวทใช้ Ammi visnaga ซึ่งมีฤทธิ์ทางชีวเคมีคล้ายกัน Euphrasia spp. (eyebright) บรรเทาอาการที่ตา
| สมุนไพร | สัดส่วน |
|---|---|
| Ephedra sinica (มาหวง) | 1 ส่วน |
| Hydrastis canadensis (goldenseal) | 1 ส่วน |
| Euphrasia spp. (ยูเฟรเซีย) | 1 ส่วน |
| Urtica dioica (nettle) | 2 ส่วน |
| Solidago virgaurea (goldenrod) | 2 ส่วน |
ขนาดยา: ทิงเจอร์ 5 มล. วันละ 3 ครั้ง ควรเริ่มก่อนฤดูภูมิแพ้ 2 เดือน
ตารางเพิ่มขนาดยาก่อนฤดู:
| สัปดาห์ | ขนาดยา |
|---|---|
| สัปดาห์ 1-2 | 2.5 มล. วันละ 1 ครั้ง |
| สัปดาห์ 3-4 | 5 มล. วันละ 1 ครั้ง |
| สัปดาห์ 5-6 | 5 มล. วันละ 2 ครั้ง |
| สัปดาห์ 7-8 | 5 มล. วันละ 3 ครั้ง |
หากเริ่มไม่ทันก่อนฤดู ให้ใช้ขนาดเต็มทันที อาจเพิ่มเป็น 5 มล. 4-5 ครั้ง/วัน (ผู้ใหญ่เท่านั้น)
ตาราง — ฤทธิ์สมุนไพรในสูตร:
| ฤทธิ์ | สมุนไพร |
|---|---|
| Antispasmodic | Ephedra sinica |
| Anticatarrhal | Hydrastis, Solidago, Euphrasia, Ephedra |
| Anti-inflammatory | Hydrastis, Solidago, Euphrasia, Urtica |
| Antimicrobial | Hydrastis canadensis |
| Astringent | Euphrasia spp. |
| Bitter | Hydrastis canadensis |
ดูแลสุขภาพทั่วไป stress และ elimination หลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้เฉพาะร่วมกับโภชนาการที่ดี
อโรมาเทอราพี: ใช้น้ำมันที่แนะนำสำหรับหวัด (ดูหน้าก่อน) เพิ่ม blue chamomile, lemon balm, และ lavender หากสูดไอน้ำแย่ลง ใช้หยดน้ำมันบนกระดาษทิชชูดมแทน นวดด้วยน้ำมันก็ช่วย
ไซนัสอักเสบ (Sinusitis)
Sinusitis is an inflammatory process in the paranasal sinuses due to viral, bacterial, fungal, or allergic causes. The sinuses are four bony cavities behind, above, and beside the nose. Their narrow openings become blocked when mucous membranes swell during a cold or allergy, trapping infection inside. Chronic sinusitis causes headaches, facial pain, and even toothache.
สาเหตุไซนัสอักเสบ:
- Colds or upper respiratory infections
- Hay fever or allergies
- Air pollution และบุหรี่
- หัตถการจมูกหรือฟัน ดำน้ำ เดินทางที่สูง
- ฮอร์โมนเปลี่ยนแปลง (วัยรุ่น ตั้งครรภ์ สูงอายุ)
- โรคประจำตัว เช่น เบาหวาน
ฤทธิ์สมุนไพร:
- Antimicrobials — สำคัญที่สุด ช่วยต้านติดเชื้อและป้องกันซ้อน
- Anticatarrhals — บรรเทาอาการ ช่วยขับเมือกที่สะสมในโพรงไซนัส
- Astringents — ลดเมือกเกิน
- Diaphoretics — หากมีไข้
- Analgesics — บรรเทาปวดชั่วคราว
- Lymphatics — ช่วยการระบายและภูมิคุ้มกัน
- Digestive support — หากเมือกเกินรบกวนกระเพาะ
สูตรทิงเจอร์สำหรับไซนัส:
| สมุนไพร | สัดส่วน |
|---|---|
| Solidago virgaurea (goldenrod) | 2 ส่วน |
| Sambucus nigra (elder flower) | 1 ส่วน |
| Echinacea spp. (เอคินาเซีย) | 1 ส่วน |
| Baptisia tinctoria (wild indigo) | 1 ส่วน |
ทิงเจอร์ 5 มล. วันละ 3 ครั้ง
สูตรสูดไอน้ำสำหรับไซนัสและเสมหะทางเดินหายใจบน:
| ส่วนผสม | ปริมาณ |
|---|---|
| Compound tincture of benzoin | 30 มล. |
| น้ำมัน Eucalyptus | 2.5 มล. |
| น้ำมัน Peppermint | 6 หยด |
| น้ำมัน Lavender | 5 หยด |
| น้ำมัน Pine | 5 หยด |
ผสมในขวดเขย่า ใช้ 1 ช้อนชาใส่ชาม เทน้ำเดือด ½ ลิตร คลุมผ้าเหนือศีรษะและชาม สูดดม ปิดตาขณะสูด
เสมหะเรื้อรังบางรายมาจาก allergy บางรายมาจากอารมณ์เก็บกด เช่น ความเศร้าที่ไม่ได้ปลดปล่อย — การร้องไห้ช่วยเปิดทางหายใจได้
อาหาร: ลดเมือก — fruit fast 2-3 วัน ดื่มมะนาวร้อน กิน garlic หัวหอม horseradish ขูดสดลงน้ำส้มสายชูแอปเปิล เพิ่ม zinc และ vitamin C
หลีกเลี่ยง dairy products และ wheat โดยเฉพาะขณะอาการกำเริบ ตัดออกหลายเดือนแล้วค่อย ๆ ลองใหม่ นมแพะ/แกะอาจทนได้ดีกว่านมวัว
ฝังเข็ม (acupuncture) ช่วยไซนัสได้ดีมากและใช้ร่วมกับสมุนไพรได้
กล่องเสียงอักเสบ (Laryngitis)
Laryngitis is acute inflammation of the larynx (voice box), usually associated with a common cold or overuse of voice. Characterized by hoarseness, pain, dryness, coughing, and inability to speak above a whisper. Usually caused by bacterial or viral infection.
สมุนไพรจำเพาะ: Ligusticum porteri (osha) — เคี้ยวรากชิ้นเล็ก บรรเทาอาการและกระตุ้นภูมิคุ้มกัน
สมุนไพรฝาดสมานสำหรับกลั้วคอ:
- Achillea millefolium (yarrow)
- Geranium maculatum (cranesbill)
- Polygonum bistortum (บิสทอร์ทรูท)
- Potentilla tormentosa (ทอร์เมนทิล)
- Quercus spp. (oak bark)
- Rubus idaeus (raspberry leaf)
- R. villosus (ใบแบล็กเบอร์รี่)
- Salvia officinalis var. rubia (red sage)
- Sambucus nigra (ดอกเอลเดอร์)
สำคัญ: ห้ามกลืนยากลั้วคอฝาดสมาน — อาจทำให้ constipation
สูตรทิงเจอร์:
| สมุนไพร | สัดส่วน |
|---|---|
| Echinacea spp. | 2 ส่วน |
| Ligusticum porteri (โอชา) | 2 ส่วน |
| Hydrastis canadensis (โกลเดนซีล) | 1 ส่วน |
ทิงเจอร์สูงสุด 1 มล. ทุก 1 ชั่วโมง
สูตรกลั้วคอ I:
| สมุนไพร | สัดส่วน |
|---|---|
| Salvia officinalis var. rubia (เรดเซจ) | 1 ส่วน |
| Matricaria recutita (chamomile) | 1 ส่วน |
ชงเข้มข้นจากสมุนไพรแห้ง กลั้วคอบ่อยจนอาการทุเลา
สูตรกลั้วคอ II: Malva neglecta หรือ Malva sylvestris (mallow) — แช่ดอกและใบในน้ำอุ่นข้ามคืนเพื่อสกัด mucilage ได้ดีที่สุด กลั้วตามต้องการ
อโรมาเทอราพี: Cypress และ bergamot ลดอักเสบ หยด 3 หยดในน้ำอุ่น ½ ถ้วย กลั้วทุกชั่วโมง
ทอนซิลอักเสบ (Tonsillitis)
Tonsillitis is acute or chronic inflammation of the tonsils, located near the back of the tongue. Often the adenoids are simultaneously inflamed. Usually caused by streptococcal infection. Characterized by sore throat, fever, chills, headache, and weakness. Tonsils are lymphatic tissue — part of the body's natural defense system. More common in children than adults.
ฤทธิ์สมุนไพร:
- Lymphatics — สำคัญที่สุด เพราะทอนซิลเป็นเนื้อเยื่อน้ำเหลือง
- Antimicrobials — ช่วยภูมิคุ้มกันต่อสู้และป้องกันติดเชื้อซ้อน
- Anticatarrhals — หากมีไซนัสหรือหูชั้นกลางเกี่ยวข้อง
- Diaphoretics — ช่วยเรื่องไข้
- Expectorants — หากมีปัญหาทางเดินหายใจล่างซ้อน
สมุนไพรจำเพาะ: Galium aparine (cleavers) — สมุนไพรน้ำเหลืองที่มีชื่อเสียงสำหรับทอนซิล
สูตรทิงเจอร์:
| สมุนไพร | สัดส่วน |
|---|---|
| Galium aparine (cleavers) | 2 ส่วน |
| Echinacea spp. (เอคินาเซีย) | 2 ส่วน |
| Baptisia tinctoria (ไวลด์อินดิโก) | 1 ส่วน |
| Calendula officinalis (calendula) | 1 ส่วน |
ทิงเจอร์สูงสุด 5 มล. วันละ 3 ครั้ง เพิ่มยาขับเหงื่อหากมีไข้
สูตรประคบจาก Dr. Christopher:
| สมุนไพร | สัดส่วน |
|---|---|
| Verbascum thapsus (mullein) | 3 ส่วน |
| Lobelia inflata (lobelia) | 1 ส่วน |
ชงสมุนไพรแห้งเข้มข้น ชุบผ้าพันรอบคอตอนนอน ทำซ้ำทุกคืนจนหาย Fomentation คือการประคบสารร้อนชื้นบนร่างกาย
เอกสารอ้างอิง
- National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion. Health Consequences of Tobacco Use. CDC.
- Hirono I, Mori H, Culvenor CC. Carcinogenic activity of coltsfoot, Tussilago farfara. Gann 1976; 67(1):125–129.
- Sperl W, Stuppner H, et al. Reversible hepatic veno-occlusive disease in an infant after consumption of pyrrolizidine-containing herbal tea. Eur J Pediatrics 1995; 154(2):112–116.
- Weiss RF. Herbal Medicine. Stuttgart; New York: Thieme, 2000.
- Global Initiative for Asthma. Global Strategy for Asthma Management and Prevention. NHLBI/WHO Workshop Report. NIH Pub. 95-3659, 1995.
- Centers for Disease Control. Asthma mortality and hospitalization among children and young adults — United States, 1980–1993. MMWR 1996; 45:350–3.
- Brown D. Herbal Prescriptions for Better Health. Rocklin, CA: Prima Publishing, 1996.
- Pizzorno JE, Murray MT. Textbook of Natural Medicine. Edinburgh: Churchill Livingstone, 1999.
- Christopher JR. Herbal Home Health Care. Springville, UT: Christopher Publications, 1976.