บทที่ 13 — ระบบย่อยอาหาร (หน้า 1/5)
ภาค 2: แนวทางการรักษาตามระบบร่างกาย
บทนำ: สมุนไพรกับระบบย่อยอาหาร The Digestive System
สมุนไพรบำบัดเหมาะเป็นพิเศษสำหรับ digestive system ตลอดวิวัฒนาการ อาหารคือยาของเรา — สมุนไพรที่เราบริโภคมีผลโดยตรงต่อเยื่อบุ alimentary canal สมุนไพรออกฤทธิ์ทั้งผ่านการดูดซึมสารเคมีพืชและผ่าน direct actions upon tissue
ปัญหาย่อยอาหารส่วนใหญ่ในสังคมปัจจุบันเกิดจาก abuse — อาหารแปรรูปมากเกิน สารเคมีเจือปน แอลกอฮอล์ เครื่องดื่มอัดลม และบุหรี่ สมุนไพรช่วยได้อย่างมาก:
- Demulcents — ผลปลอบประโลม สมานระคาย
- Astringents — ช่วยเนื้อเยื่อฟื้นตัว
- Bitters — ปรับสมดุลและบำรุงระบบย่อย
แต่การรักษาที่แท้จริงต้องอาศัย lifestyle changes — ลดอาหารไม่ดี ลดสารเคมี ลดความเครียด สมุนไพรสร้างการเปลี่ยนแปลงที่น่าทึ่ง แต่ผลระยะยาวอยู่ในมือผู้ป่วย
ในทุกประเพณีสมุนไพร การใช้สมุนไพรช่วยย่อยยังคงโดดเด่นที่สุดในความทรงจำของยุโรปยุคใหม่ ไม่ว่าจะเป็นสมุนไพรประกอบอาหารเช่น rosemary หรือเหล้ายาเช่น vermouth (ชื่อมาจาก wormwood) และ chartreuse
องค์การอนามัยโลก (WHO) นิยามสุขภาพว่า: สุขภาพคือสภาวะที่สมบูรณ์ทั้งร่างกาย อารมณ์ จิตใจ และสังคม — ไม่ใช่แค่ไม่มีโรคหรือทุพพลภาพ
ฤทธิ์หลักสำหรับระบบย่อยอาหาร (Table 13.3)
| ฤทธิ์ | สมุนไพรตัวอย่าง |
|---|---|
| Demulcent | Symphytum, Althaea, Ulmus rubra, Glycyrrhiza |
| Bitter | Artemisia absinthium, Gentiana, Hydrastis |
| Milder bitter | Achillea, Matricaria |
| Astringent | Agrimonia, Geranium, Filipendula, Myrica |
| Carminative | Foeniculum, Zingiber, Mentha, Matricaria, Melissa |
| Anti-inflammatory | Matricaria |
| Antispasmodic | Matricaria, Valeriana, Viburnum, Dioscorea + carminatives |
| Aperient / Laxative | Rumex crispus, Senna, Taraxacum |
| Hepatic / Cholagogue | Taraxacum, Chelone glabra + bitters |
| Nervine | Matricaria, Valeriana, Artemisia vulgaris |
| Anthelmintic | Artemisia absinthium, Dryopteris |
อาหารที่ดีและใยอาหาร Herbs and Good Diet
- Water — สิ่งจำเป็นที่สุด เป็นตัวกลางสำหรับเลือดและน้ำเหลือง ขนส่งสารอาหารเข้าเซลล์และขับของเสีย
- Carbohydrates — แหล่งพลังงานหลัก แบ่งเป็น: simple (น้ำตาล) และ complex (แป้ง เช่น มันฝรั่ง ขนมปัง)
- Proteins — ซ่อมแซมเนื้อเยื่อ ผลิตแอนติบอดี ฮอร์โมน เอนไซม์ จากเนื้อ ปลา นม ถั่ว ไข่
- Fats — ปกป้องอวัยวะ ให้พลังงาน ฉนวนป้องกันความเย็น ช่วยดูดซึมวิตามิน 3 ชนิด: saturated, monounsaturated, polyunsaturated
Essential Fatty Acids (EFAs) — ร่างกายสร้างเองไม่ได้ ต้องได้จากอาหาร:
- Omega-6: กรดลิโนเลอิก + อะราคิโดนิก (จากเมล็ด ถั่ว ธัญพืช เนื้อสัตว์)
- Omega-3: กรดอัลฟาลิโนเลนิก (จากใบเขียว สาหร่าย เมล็ด) และ EPA (จากปลา)
EFAs จำเป็นสำหรับเยื่อหุ้มเซลล์ สมองและระบบประสาท และการผลิต eicosanoids
Dietary fiber คือส่วนที่ย่อยไม่ได้ของอาหารพืช ประกอบด้วยเซลลูโลสและส่วนประกอบอื่นของผนังเซลล์ แบ่งเป็น:
- Soluble fiber — ละลายในน้ำ เป็นเจลนุ่ม (โอ๊ตบราน ถั่ว ผลไม้)
- Insoluble fiber — ผ่านลำไส้เกือบไม่เปลี่ยนแปลง (ข้าวสาลี ผัก)
ประโยชน์ของใยอาหาร
- ลดเวลา intestinal transit time
- ชะลอการระบายกระเพาะ → ลดน้ำตาลหลังอาหาร
- เพิ่มความอิ่ม, กระตุ้นตับอ่อน, เพิ่มน้ำหนักอุจจาระ
- เพิ่ม beneficial microflora ในลำไส้
- ลดระดับ serum lipid levels
โรคที่สัมพันธ์กับใยอาหารต่ำ (Table 13.1)
| กลุ่ม | โรค |
|---|---|
| Metabolic | อ้วน เบาหวาน เกาต์ นิ่วไต นิ่วถุงน้ำดี |
| Cardiovascular | ความดันสูง โรคหัวใจขาดเลือด เส้นเลือดขอด ลิ่มเลือด |
| Colon | ท้องผูก ไส้ติ่งอักเสบ diverticulosis ริดสีดวง มะเร็งลำไส้ IBS ลำไส้อักเสบ |
| อื่นๆ | ฟันผุ โรคภูมิต้านตนเอง โลหิตจาง โรคผิวหนัง |
แนะนำ 20–35 g ต่อวัน อาหารที่อุดมใยอาหาร: ผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี ถั่ว
นอกจากโรคหัวใจและปอดที่รู้จักดี tobacco ยังส่งผลต่อระบบย่อยอาหารทุกส่วน:
- Heartburn — บุหรี่ทำให้ลิ้นปี่อ่อนแอ กรดจากกระเพาะไหลย้อนเข้าหลอดอาหาร อาจทำลายเยื่อบุหลอดอาหารโดยตรง
- Peptic ulcer — รายงาน Surgeon General 1989: แผลเกิดง่ายกว่า หายยากกว่า อันตรายมากกว่าในผู้สูบบุหรี่
- Liver disease — ลดความสามารถของตับในการกำจัดสารพิษ อาจทำให้โรคตับจากแอลกอฮอล์แย่ลง
- Crohn's disease — ทั้งผู้สูบปัจจุบันและอดีตมีความเสี่ยงสูงกว่า อัตรากลับเป็นซ้ำสูง
ข่าวดี: ผลกระทบส่วนใหญ่กลับคืนได้เมื่อหยุดสูบ
- กินอาหารหลากหลาย — ให้ได้สารอาหารครบ
- ควบคุมน้ำหนัก — ไม่เกิน 20% จากน้ำหนักปกติ
- ลดไขมันและคอเลสเตอรอล — ไขมันไม่เกิน 30% ของแคลอรี
- กินผัก ผลไม้ ธัญพืชให้มาก — อุดมสารอาหาร ใยอาหาร คาร์บซับซ้อน
- จำกัดน้ำตาล
- จำกัดเกลือ — มากเกินเพิ่มความเสี่ยงความดันสูง
- ดื่มแอลกอฮอล์พอประมาณ
เมื่อกินอาหารสมดุลดีแล้ว ไม่จำเป็นต้องใช้ nutritional supplements — แต่อาจจำเป็นในช่วงตั้งครรภ์ เจ็บป่วย บาดเจ็บ หรือเครียดจัด