บทที่ 11 — การปรุงและเตรียมยาสมุนไพร (หน้า 2/4)

การเตรียมยาฐานน้ำ: การชงร้อนและการต้ม

การชงชาสมุนไพร — การเตรียมยาแบบ infusion ทั้งร้อนและเย็น

การชงสมุนไพร Infusions

Summary: An infusion is a water-based preparation made by steeping soft plant parts in hot or cold water — the traditional "herbal tea." Official methods (USP, BP) use precise ratios (50g herb per 1000ml water, steeped 30 minutes). The folk method is simpler: 1 teaspoon dried herb per cup, steeped 10-15 minutes. Infusions suit leaves, flowers, and non-woody material.

การชงร้อนอย่างเป็นทางการ Official Infusions (Infusa)

ทุกคนรู้จัก infusion — ชาสมุนไพรแบบดั้งเดิมคือ infusion ต้นแบบ (แม้จริงๆ "ชา" หมายถึงใบ Camellia sinensis เท่านั้น แต่ไม่มีใครขอดื่ม "herbal infusion" หรอก!)

สูตรทางการจาก USP และ BP ▼

ตาม USP สูตรทั่วไปสำหรับ macerated infusion คือ:

สมุนไพรบดหยาบ 50 กรัม + น้ำเดือด 1000 มล. → ปิดฝาแน่น แช่ 30 นาที → กรองและบีบ → เติมน้ำผ่านตัวกรองจนได้ 1000 มล.

ตาม BP: Infusions เป็นสารละลายเจือจางที่มีสารละลายน้ำง่ายของสมุนไพร ปกติเตรียมโดยเจือจาง 1 ส่วนของ concentrated infusion กับน้ำ 10 ส่วน ควรใช้ภายใน 12 ชั่วโมงหลังเตรียม

ตัวอย่าง: Infusum Pruni Virginianae BPC 1911 — ผง Virginian Prune Bark 4g + Glycerin 5ml + น้ำ 100ml — แช่ 1 ชั่วโมง แล้ว percolate ด้วยน้ำกลั่น

วิธีพื้นบ้าน Folk Method of Infusion

วิธีที่ง่ายที่สุดในการเตรียมสมุนไพร ใช้สมุนไพรสดหรือแห้งก็ได้ แต่ถ้าใช้สด ต้องใช้ปริมาณมากกว่า 3 เท่า (เพราะมีน้ำมาก)

สูตรชงชาร้อนแบบง่าย ▼
อุ่นกาชาจีนหรือกาแก้ว → ใส่สมุนไพรแห้ง 1 ช้อนชาต่อ 1 ถ้วย → เติมน้ำเดือด → ปิดฝา → แช่ 10-15 นาที → ดื่มร้อนหรือเย็น → ปรุงรสด้วยชะเอม น้ำผึ้ง หรือน้ำตาลทราย

สำหรับปริมาณมาก: ใช้สมุนไพร 30g (1 ออนซ์) ต่อน้ำ 500ml (1 ไพนต์) ชาสมุนไพรเก็บได้ไม่นาน ควรชงเมื่อต้องการ สามารถทำถุงชาเองโดยใส่สมุนไพรในถุงมัสลิน

Infusions เหมาะสำหรับเนื้อเยื่อพืชอ่อน ถ้าจะชงเปลือก ราก หรือเมล็ด ควรบดเป็นผงก่อน เมล็ดที่มี volatile oils เช่น ยี่หร่าหรือโป๊ยกั๊ก ควรทุบเล็กน้อย และควรชงในภาชนะปิดฝาสนิทเสมอ

การชงเย็น (Cold Infusions) ▼

สมุนไพรบางชนิดไวต่อความร้อน เช่น ที่มี highly volatile oils หรือสารที่สลายตัวที่อุณหภูมิสูง ให้ชงเย็นแทน: ใช้อัตราส่วนเท่ากัน แต่แช่ในภาชนะดินเผาปิดสนิท 6-12 ชั่วโมง

ทางเลือก: ใช้ cold milk แทนน้ำเย็น เพราะมีไขมันช่วยละลายสารน้ำมัน ใช้ทำ compresses และ poultices ได้ดี แต่ต้องระวังผู้ที่แพ้นม

การต้มสมุนไพร — การเตรียมยาจากราก เปลือก และเมล็ดแข็ง

การต้มสมุนไพร Decoctions

Summary: A decoction is made by gently simmering hard, woody plant parts (roots, bark, seeds) in boiling water. The USP formula uses 50g herb per 1000ml water, boiled 15 minutes. Folk method: 1 teaspoon dried herb per cup, simmered 10-15 minutes. Use glass, ceramic, or enameled containers — not bare metal.

การต้มอย่างเป็นทางการ Official Decoctions (Decocta)

สูตรทางการและตัวอย่าง ▼

ตาม USP สูตรทั่วไป:

สมุนไพรบดหยาบ 50g + น้ำเย็น 1000ml → ปิดฝา → ต้ม 15 นาที → ทิ้งให้เย็นถึง ~40°C → บีบกรอง → เติมน้ำเย็นผ่านตัวกรองจนได้ 1000ml

ตัวอย่าง: Decoctum Tussilaginis BPC 1911 (Decoction of Coltsfoot) — ใบ Coltsfoot 5 ส่วน + น้ำกลั่น 120ml → ต้ม 10 นาที → กรอง → ขนาดรับประทาน 60-120ml

Decoctum Lappae BPC 1911 (Decoction of Burdock) — ราก Lappa 5g + น้ำกลั่น 150ml → ต้มจนเหลือ 100ml → ขนาดรับประทาน 30-120ml

วิธีพื้นบ้าน Folk Method of Decocting

สูตรต้มสมุนไพรแบบง่าย ▼
สมุนไพรแห้ง 1 ช้อนชา (หรือสด 3 ช้อนชา) ต่อน้ำ 1 ถ้วย → ใส่หม้อ → ต้มและเคี่ยวเบาๆ 10-15 นาที → ปิดฝาถ้ามี volatile oils → กรองขณะร้อน

สมุนไพรแห้งควรบดเป็นผงหรือหักเป็นชิ้นเล็ก สมุนไพรสดตัดเป็นชิ้นเล็ก ปริมาณมาก: ใช้สมุนไพร 30g ต่อน้ำ 500ml ภาชนะควรเป็นแก้ว เซรามิก หรือเคลือบอีนาเมล ถ้าเป็นโลหะต้องเป็นโลหะเคลือบ

เมื่อเตรียมสูตรผสมที่มีทั้งสมุนไพรอ่อนและแข็ง: ควรชง (infusion) สมุนไพรอ่อนแยก แล้วต้ม (decoction) สมุนไพรแข็งแยก แล้วผสมกัน สมุนไพรเนื้อไม้ที่มี volatile oils สูง ให้บดละเอียดแล้วชงเป็น infusion แทน

ตัวอย่างพืชสำหรับ Infusion vs Decoction ▼

พืชที่ชงเป็น Infusion: yarrow, horse chestnut, buchu, agrimony, marshmallow, dill, angelica, bearberry, wormwood, oats, calendula, cayenne, chamomile, lemon balm, peppermint, passionflower, rosemary, skullcap, valerian, nettle, ginger และอื่นๆ อีกมาก

พืชที่ต้มเป็น Decoction: burdock, astragalus, wild indigo, barberry, black cohosh, kola, echinacea, horsetail, gentian, licorice, witch hazel, devil's claw, goldenseal, elecampane, Oregon grape, ginseng, kava, willow, bloodroot, slippery elm, vitex, prickly ash, ginger (ขิงสามารถใช้ได้ทั้งสองวิธี)

← บทนำ ทิงเจอร์และการเตรียมอื่นๆ →