Supersedure / การแยกฝูง / เก็บฝูง
เพิ่มเติมเรื่อง Supersedure
Supersedure is the natural process by which bees replace their queen without swarming. When the queen's pheromone output declines, workers build 1-3 queen cells on the face of the comb. The new queen emerges, mates, and begins laying alongside or replacing the old queen. This is the ideal queen replacement method in natural beekeeping.
Supersedure (supersedure) เป็นกระบวนการที่น่าทึ่งที่ผึ้งเปลี่ยนนางพญาของตนเองโดยไม่ต้องแยกฝูง เมื่อนางพญาเริ่มแก่ตัว การผลิตฟีโรโมน (pheromone) ของเธอจะลดลง ผึ้งงานจะตรวจจับการเปลี่ยนแปลงนี้และเริ่มสร้างเซลล์นางพญา (queen cell) จำนวน 1-3 เซลล์บนผิวหน้าของรวงผึ้ง (ต่างจากเซลล์สำหรับการแยกฝูงที่มักจะอยู่ที่ขอบล่างของรวง)
เมื่อนางพญาตัวใหม่ออกจากเซลล์ สถานการณ์ที่น่าสนใจอาจเกิดขึ้น: บางครั้งนางพญาเก่าและนางพญาใหม่อาจอยู่ร่วมกันในรังเดียวกันเป็นเวลาหลายสัปดาห์หรือหลายเดือน โดยนางพญาเก่าจะค่อยๆ ลดการวางไข่ลง ขณะที่นางพญาใหม่จะค่อยๆ รับบทบาทมากขึ้น การเปลี่ยนผ่านนี้เป็นไปอย่างราบรื่นและไม่ส่งผลกระทบต่อผลผลิตของฝูง
ผู้เขียนเน้นว่า supersedure เป็นวิธีเปลี่ยนนางพญาที่ดีที่สุด เพราะผึ้งเลือกเวลาและเลือกตัวอ่อนที่ดีที่สุดเอง นางพญาที่ได้จาก supersedure มักจะมีคุณภาพดีกว่านางพญาที่เลี้ยงจากเซลล์นางพญาเทียม เพราะผึ้งจะเลือกตัวอ่อนที่อายุน้อยที่สุดและเลี้ยงด้วย royal jelly อย่างเต็มที่
การแยกฝูง — Swarming
Swarming is the natural method of colony reproduction. When a colony becomes overcrowded, the old queen leaves with about half the bees (the prime swarm), while the remaining bees raise a new queen. Afterswarms may follow with virgin queens. Understanding swarming biology helps the beekeeper work with this natural process rather than against it.
การแยกฝูง (swarming) เป็นวิธีการสืบพันธุ์ตามธรรมชาติของฝูงผึ้ง เมื่อฝูงมีขนาดใหญ่เกินไปและมีทรัพยากรเพียงพอ ผึ้งจะเริ่มเตรียมตัวแยกฝูง สัญญาณแรกคือผึ้งงานจะสร้างเซลล์นางพญาสำหรับแยกฝูง (swarm cell) จำนวนมาก (5-20 เซลล์) ที่ขอบล่างของรวงผึ้ง
เมื่อเซลล์นางพญาเริ่มถูกปิดฝา นางพญาเก่าจะออกจากรังพร้อมกับผึ้งงานประมาณครึ่งหนึ่งของฝูง ฝูงนี้เรียกว่า prime swarm ฝูงจะเกาะรวมกันเป็นกลุ่มที่กิ่งไม้หรือที่อื่นใกล้เคียง ขณะที่ผึ้งสอดแนม (scout bee) ออกไปค้นหาบ้านใหม่ กระบวนการตัดสินใจของผึ้งในการเลือกบ้านใหม่เป็นตัวอย่างที่น่าทึ่งของ "ปัญญารวมหมู่"
หลังจากฝูงแรกออกไปแล้ว ผึ้งที่เหลืออยู่ในรังจะรอนางพญาตัวใหม่ออกจากเซลล์ ถ้าฝูงยังมีผึ้งมากพอ อาจเกิดฝูงหลัง (afterswarm) ซึ่งจะออกพร้อมนางพญาพรหมจารี ฝูงหลังมักมีขนาดเล็กกว่าฝูงแรก และนางพญาต้องออกบินผสมพันธุ์หลังจากตั้งรังใหม่
วิธีเก็บฝูงผึ้ง — How to Collect a Swarm
Collecting a swarm is one of the most exciting moments in beekeeping. A clustered swarm is usually very gentle because the bees have no brood or stores to defend. The beekeeper shakes or brushes the cluster into a box, ensures the queen is captured, and installs them in a prepared hive. Timing and calm handling are essential.
การเก็บฝูงผึ้ง (swarm collection) เป็นหนึ่งในช่วงเวลาที่น่าตื่นเต้นที่สุดในการเลี้ยงผึ้ง ฝูงผึ้งที่เกาะรวมกันเป็นกลุ่ม (cluster) มักจะอ่อนโยนมาก เพราะไม่มีรัง ไม่มีตัวอ่อน และไม่มีน้ำผึ้งที่ต้องปกป้อง ผึ้งจะกินน้ำผึ้งจนอิ่มก่อนออกจากรังเดิม ทำให้ไม่ค่อยมีอารมณ์โจมตี
อุปกรณ์ที่ต้องเตรียมได้แก่ กล่องหรือตะกร้าสำหรับใส่ฝูง (swarm box), แปรงนุ่มสำหรับปัดผึ้ง, บันไดหากฝูงเกาะที่สูง, และรังที่เตรียมไว้พร้อมกรอบรวงผึ้งเปล่า วิธีที่ง่ายที่สุดคือวางกล่องไว้ใต้กลุ่มผึ้ง แล้วเขย่ากิ่งไม้ให้ผึ้งตกลงมาในกล่องอย่างรวดเร็ว ถ้านางพญาตกลงมาด้วย ผึ้งที่เหลือจะค่อยๆ เข้ามาสมทบเอง
หลังจากจับฝูงได้แล้ว ให้ย้ายผึ้งเข้ารังที่เตรียมไว้ (installation) ในตอนเย็น เพื่อให้ผึ้งมีเวลาตั้งหลักตลอดทั้งคืน ใส่กรอบรวงผึ้งเปล่าหรือกรอบที่มีรวงเก่าที่สะอาด ใส่กรอบจำนวนพอดีกับขนาดฝูง อย่าให้ที่ว่างมากเกินไป ในสัปดาห์แรก ควรป้อนน้ำเชื่อมบางๆ เพื่อกระตุ้นให้ผึ้งสร้างรวงผึ้งใหม่ แม้ว่าจะขัดกับหลักการ "ไม่ป้อนอาหาร" ก็ตาม เพราะฝูงใหม่ต้องสร้างทุกอย่างจากศูนย์