บทที่ 16 — ระบบประสาท (หน้า 5/5)
โรคปวดประสาท (Neuritis)
Neuritis is a syndrome of sensory, motor, reflex, and vasomotor symptoms caused by disease of one or more peripheral nerves. Causes include physical trauma, collagen disease, metabolic disease, microorganisms, toxic agents, nutritional deficiency, and malignancy. Treatment focuses on nervine tonics, anti-inflammatories, antispasmodics, and adaptogens.
ปัญหาเส้นประสาทส่วนปลาย (peripheral nerve problems) สามารถเกิดจากหลายปัจจัย ทั้งการบาดเจ็บทางกายภาพ (physical trauma) โรคคอลลาเจน (collagen disease) เช่น โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ โรคเมตาบอลิก (metabolic disease) จุลินทรีย์ สารพิษ การขาดสารอาหาร และมะเร็ง
โรคปวดประสาทจากการบาดเจ็บ (traumatic neuritis) อาจเกิดจากการบาดเจ็บ อัมพาตจากแรงกด การสัมผัสความเย็น และแม้แต่รังสี การรักษาที่เหมาะสมต้องอาศัยการวินิจฉัยที่แม่นยำ ซึ่งมักเป็นเรื่องยากในกลุ่มอาการที่ซับซ้อนเหล่านี้
| ฤทธิ์ | เหตุผล |
|---|---|
| Nervine tonics | บำรุงเนื้อเยื่อประสาทที่ได้รับบาดเจ็บ |
| Nervine relaxants | บรรเทาอาการปวดและความวิตกกังวลที่เกี่ยวข้อง |
| Anti-inflammatories | ลดการตอบสนองการอักเสบ |
| Antispasmodics | บรรเทาอาการเกร็งกล้ามเนื้อจากความเจ็บปวด |
| Adaptogens | สนับสนุนร่างกายในการรับมือกับความเครียดจากความเจ็บปวด |
ยาสำหรับรับประทาน (Internal Use):
| สมุนไพร | สัดส่วน |
|---|---|
| Hypericum perforatum | 1 ส่วน |
| Scutellaria lateriflora | 1 ส่วน |
| Avena sativa | 1 ส่วน |
| Eleutherococcus senticosus | 1 ส่วน |
ขนาด: ทิงเจอร์ 5 มล. วันละ 3 ครั้ง
ยาสำหรับภายนอก (External Use):
- Peppermint essential oil — ทาเบาๆ บนผิวหนังที่ไวต่อความรู้สึก จะให้ผลเย็น ชาเฉพาะที่ (locally anesthetic)
- Hypericum infused oil — ช่วยลดการอักเสบของเส้นประสาท ต้องใช้ต่อเนื่องอย่างน้อย 1 วัน
- Colloidal oatmeal — ใช้เป็นสารหล่อลื่นแห้งระหว่างผิวหนังกับเสื้อผ้า ลดการระคายเคือง
| ฤทธิ์ | สมุนไพร |
|---|---|
| Nervine tonic | Avena sativa, Hypericum perforatum, Scutellaria lateriflora |
| Nervine relaxant | Hypericum perforatum, Scutellaria lateriflora |
| Anti-inflammatory | Hypericum perforatum |
| Antispasmodic | Hypericum perforatum, Scutellaria lateriflora |
| Adaptogen | Eleutherococcus senticosus |
แม้ว่าอาการปวดเส้นประสาท (neuralgia) จะรักษาได้ดีที่สุดด้วยการแก้ที่สาเหตุ แต่น้ำมันหอมระเหยช่วยบรรเทาอาการปวดได้ โดยเฉพาะเมื่อใช้ร่วมกับการนวด:
| ส่วนผสม | ปริมาณ |
|---|---|
| Helichrysum | 5 หยด |
| Chamomile | 3 หยด |
| Marjoram | 2 หยด |
| Lavender | 2 หยด |
| Carrier oil | 1 ออนซ์ |
ผสมส่วนผสมทั้งหมดแล้วใช้สำหรับนวด
บริบทการรักษาที่กว้างขึ้น: เทคนิคการจัดการความเครียด (stress management) ร่วมกับโภชนาการที่ดีเป็นสิ่งจำเป็น ควรเสริมวิตามินบีคอมเพล็กซ์ (vitamin B complex)
โรคหูอื้อ (Tinnitus)
Tinnitus is the perception of sound without an external acoustic stimulus, affecting 85% of people with hearing impairment. The most common causes are noise-induced damage and age-related hearing loss. Damage to inner ear hair cells creates random electrical impulses perceived as high-frequency ringing. Ginkgo biloba and Black Cohosh have shown clinical efficacy.
ประชากร 1 ใน 10 คน มีปัญหาเกี่ยวกับการได้ยิน (hearing impairment) และ 85% ของคนเหล่านี้มีอาการหูอื้อร่วมด้วย แม้ว่าจะพบบ่อยในผู้สูงอายุ แต่สามารถเกิดได้ทุกวัย สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือความเสียหายจากเสียงดัง (noise-induced damage) และการสูญเสียการได้ยินตามอายุ
เนื่องจากหูอื้อไม่ใช่โรคแต่เป็นอาการ (symptom) จึงมักเป็นตัวชี้วัดของภาวะอื่นๆ สาเหตุได้แก่ การกระทบกระเทือน (concussion) กระดูกหัก อุบัติเหตุกระแทก และปัญหาข้อขากรรไกร ในภาวะไทรอยด์ทำงานเกิน (hyperthyroidism) อัตราการเต้นของหัวใจที่เพิ่มขึ้นทำให้เลือดไหลเวียนผ่านหูมากขึ้น ทำให้เกิดเสียงดัง หูอื้อยังเป็นอาการของโรค Ménière อีกด้วย
สารที่ทำให้อาการรุนแรงขึ้นผ่านการหดตัวของหลอดเลือด (vasoconstriction) ได้แก่นิโคตินและคาเฟอีน ความเครียดทำให้บางคนกัดฟันหรือขบฟัน ส่งผลให้อาการหูอื้อแย่ลง
ความเสียหายต่อเซลล์ขนละเอียด (hair cells) ของหูชั้นใน (inner ear) อาจทำให้เซลล์อยู่ในสภาวะถูกกระตุ้นตลอดเวลา ส่งผลให้เส้นประสาทการได้ยิน (auditory nerve) ถูกกระตุ้นแบบสุ่มและเกิดขึ้นเอง แทนที่จะเป็นผลโดยตรงจากคลื่นเสียง
สัญญาณไฟฟ้าแบบสุ่มเหล่านี้ถูกตีความเป็นเสียง โดยมักรับรู้เป็นเสียงดังความถี่สูง (high-frequency ringing) เพราะเซลล์ขนที่ได้รับความเสียหายบ่อยที่สุดตอบสนองในช่วงความถี่สูง
เมื่อเซลล์ขนได้รับความเสียหายแล้ว ไม่มียาใดที่จะขจัดอาการหูอื้อได้อย่างสมบูรณ์ แต่สามารถบรรเทาความทุกข์ได้ด้วยสมุนไพรและการหลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้น
ตำรายาสมุนไพรอังกฤษแนะนำให้ใช้ Cimicifuga racemosa (black cohosh) และ Hydrastis canadensis (goldenseal) สำหรับหูอื้อ โดยไม่มีเหตุผลชัดเจน แต่ในทางคลินิกพิสูจน์ว่าได้ผลดีกับผู้ป่วยหูอื้อจากเสียงอุตสาหกรรมในเวลส์ใต้
Ginkgo biloba อาจช่วยปรับปรุงปัญหาหูชั้นในที่เกิดจากการรบกวนการไหลเวียนเลือด รวมถึงหูอื้อ อาการเวียนศีรษะ (vertigo) และการสูญเสียการได้ยินบางรูปแบบ
การศึกษาในผู้ป่วยหูอื้อเรื้อรัง 60 คน พบว่าหลังจากให้สารสกัด Ginkgo ทางหลอดเลือดดำ 10 วัน ตามด้วยการรับประทาน สรุปว่า Ginkgo มีประสิทธิภาพและปลอดภัยในการบรรเทาอาการหูอื้อ9
| สมุนไพร | สัดส่วน |
|---|---|
| Cimicifuga racemosa | 1 ส่วน |
| Hydrastis canadensis | 1 ส่วน |
| Ginkgo biloba | 1 ส่วน |
ขนาด: ทิงเจอร์ไม่เกิน 5 มล. วันละ 3 ครั้ง
บริบทการรักษาที่กว้างขึ้น:
- หากความเครียดเป็นปัจจัย ต้องได้รับการจัดการด้วยสมุนไพร เทคนิคผ่อนคลาย หรือวิธีอื่นๆ
- หากเกิดภาวะซึมเศร้า ควรรักษาด้วย Hypericum perforatum — เมื่อภาวะซึมเศร้าดีขึ้น อาการหูอื้อจะรบกวนน้อยลง
- การป้องกันหู (ear protection) สำคัญมาก โดยเฉพาะรอบเสียงที่อาจเป็นอันตราย
- เสียงพื้นหลัง (white noise) หรือเพลงเบาๆ อาจช่วยกลบเสียงหูอื้อได้
อาการเมารถเมาเรือ (Motion Sickness)
Motion sickness is caused by repetitive angular and linear acceleration, characterized by nausea, vomiting, dizziness, drowsiness, and sweating. It arises from disturbance in the balance organs of the inner ear. Ginger (Zingiber officinale) has been proven more effective than Dramamine in clinical research published in The Lancet.
อาการเมารถเมาเรือเป็นกลุ่มอาการที่เกิดขึ้นเมื่อเดินทางด้วยยานพาหนะ ไม่ว่าจะเป็นรถยนต์ เครื่องบิน หรือเรือ อาการ ได้แก่ เวียนศีรษะ (dizziness) คลื่นไส้ อาเจียน ง่วงนอน หน้าซีด และเหงื่อออก กลุ่มอาการนี้เกิดจากการรบกวนอวัยวะการทรงตัวในหูชั้นใน ปัจจัยทางจิตวิทยาก็อาจมีส่วนเกี่ยวข้อง
ขิง (Zingiber officinale) เป็นสมุนไพรที่เชื่อถือได้สำหรับอาการนี้ งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร The Lancet พบว่าขิงมีประสิทธิภาพมากกว่ายา Dramamine ในการป้องกันอาการเมารถ ขิงสามารถใช้ได้หลายรูปแบบ:
- ชาขิงสด (fresh infusion)
- ขิงเชื่อม (candied ginger)
- แคปซูลผงขิง — ขนาด 2-4 แคปซูลตามต้องการ
สมุนไพร Ballota nigra (black horehound) ก็ช่วยลดอาการคลื่นไส้ชนิดนี้ได้เช่นกัน
ตำรับยาสำหรับอาการเมารถ:
| สมุนไพร | สัดส่วน |
|---|---|
| Ballota nigra | 1 ส่วน |
| Mentha piperita | 1 ส่วน |
ขนาด: ทิงเจอร์ 5 มล. ก่อนออกเดินทาง 20 นาที และเสริมด้วยขิงเชื่อมชิ้นเล็กก่อนเดินทางและตามต้องการ
โรคงูสวัด (Shingles)
Shingles (herpes zoster) is a viral infection of sensory nerve cells caused by the varicella zoster virus — the same virus that causes chicken pox. It remains latent in the dorsal root ganglia after the initial chicken pox infection and reactivates, most commonly in people over 50. Treatment combines nervine tonics, anti-inflammatories, antimicrobials, and immune support with Echinacea.
โรคงูสวัด หรือ herpes zoster เป็นการติดเชื้อไวรัสของเซลล์ประสาทรับความรู้สึก (sensory nerve cells) เกิดจากไวรัส varicella zoster ซึ่งเป็นไวรัสชนิดเดียวกับที่ทำให้เกิดอีสุกอีใส ไวรัสจะอยู่เฉยๆ ในปมประสาทรากหลัง (dorsal root ganglia) ของไขสันหลังหลังจากการติดเชื้ออีสุกอีใสครั้งแรก
โรคนี้พบบ่อยในผู้ที่อายุมากกว่า 50 ปี อาจถูกกระตุ้นโดยการบาดเจ็บของไขสันหลังจากการผ่าตัดหรือการฉายรังสี อาการจะเริ่มด้วยอาการปวดรุนแรงตามแนวเส้นประสาทที่ได้รับผลกระทบ ตามด้วยตุ่มน้ำที่เจ็บปวดและคันมาก (blisters) ซึ่งจะคงอยู่ 7-14 วัน ก่อนตกสะเก็ดและหลุดไป
หลังจากผื่นหายแล้ว อาการปวดอาจยังคงอยู่ (post-herpetic neuralgia) โดยเฉพาะในผู้สูงอายุ อาจปวดต่อเนื่องเป็นเดือนๆ และอาจรุนแรงกว่าการติดเชื้อครั้งแรก
ฤทธิ์ที่ต้องการ:
- Nervine tonics — บำรุงเนื้อเยื่อประสาทที่ได้รับบาดเจ็บ
- Nervine relaxants — บรรเทาอาการปวดและลดความวิตกกังวล
- Anti-inflammatories — ลดการอักเสบ
- Antimicrobials — ช่วยต่อสู้กับเชื้อไวรัส (แม้จะดื้อยามาก)
| สมุนไพร | สัดส่วน |
|---|---|
| Avena sativa | 1 ส่วน |
| Hypericum perforatum | 1 ส่วน |
| Echinacea spp. | 1 ส่วน |
| Scutellaria lateriflora | 1 ส่วน |
ขนาด: ทิงเจอร์ไม่เกิน 5 มล. วันละ 4 ครั้ง
การรักษาภายนอก:
- น้ำมัน Mentha piperita ทาเฉพาะที่ — ให้ผลชาเฉพาะที่ลดอาการปวด (ห้ามใช้ถ้าผิวไวมาก)
- แป้ง colloidal oatmeal โรยบนผิวที่ได้รับผลกระทบ — เป็นสารหล่อลื่นแห้งลดอาการปวดจากการสัมผัสเสื้อผ้า
| ฤทธิ์ | สมุนไพร |
|---|---|
| Nervine tonic | Avena sativa, Hypericum perforatum |
| Nervine relaxant | Hypericum perforatum, Scutellaria lateriflora |
| Anti-inflammatory | Hypericum perforatum |
| Antispasmodic | Hypericum perforatum, Scutellaria lateriflora |
| Antimicrobial | Hypericum perforatum |
| Immune support | Echinacea spp. |
โภชนาการที่ดีและการสนับสนุนสุขภาพโดยรวมเป็นสิ่งสำคัญ ยาแก้ปวดที่มีอะเซตามิโนเฟนอาจทำให้อาการยาวนานขึ้น งานวิจัยทางเภสัชวิทยาชี้ว่า capsaicin ซึ่งเป็นสารสำคัญจาก Capsicum annuum อาจช่วยบรรเทาอาการปวดได้
อาหารเสริมที่แนะนำ:
| อาหารเสริม | ขนาด |
|---|---|
| Vitamin B complex | 100 มก. วันละ 3 ครั้ง พร้อมอาหาร |
| Vitamin C | 2 ก. วันละ 2 ครั้ง |
| Lysine | 500 มก. วันละ 2 ครั้ง |
คำศัพท์สำคัญในบทที่ 16
- Ulrich RS, Simons RF. Recovery from stress during exposure to everyday outdoor environments. In: Wineman J, Barnes R, Zimring C, eds. The Costs of Not Knowing: Proceedings of the 17th Annual Conference of the Environmental Design Research Association. Washington, DC: Environmental Design Research Association, 1986.
- Ulrich RS. View through a window may influence recovery from surgery. Science 1984; 224:420-21.
- Harrer G, Sommer H. Treatment of mild/moderate depressions with Hypericum. Phytomedicine 1994; 1:3-8.
- Pizzorno JE, Murray MT. Textbook of Natural Medicine. Edinburgh: Churchill Livingstone, 1999.
- Price S, et al. Aromatherapy for Health Professionals. Edinburgh; New York: Churchill Livingstone, 1999.
- National Library of Medicine — Anorexia Nervosa reference.
- Bennett JC, Plum F. Cecil Textbook of Medicine. Philadelphia: Saunders, 1996.
- Johnson ES, Kadam NP, Hylands DM, et al. Efficacy of feverfew as prophylactic treatment of migraine. British Medical Journal (Clinical Research ed.) 1985 Aug 31; 291:569-73.
- Morgenstern C, Biermann E. The efficacy of Ginkgo special extract EGb 761 in patients with tinnitus. International Journal of Clinical Pharmacology and Therapeutics 2002 May; 40(5):188-97.
แนะนำอ่านเพิ่มเติม: Hoffmann D. Successful Stress Control: An Herbal Guide to Stress Relief. Rochester, VT: Healing Arts Press, 1991.