บทที่ 14 — ระบบหัวใจและหลอดเลือด (หน้า 2/4)

โปรแกรมเสริมสร้างหัวใจที่รอบด้านต้องครอบคลุมมากกว่าสมุนไพร Risk factors คือนิสัยหรือลักษณะที่ทำให้เกิดโรคได้ง่ายขึ้น ที่มาของโรคหัวใจนั้นซับซ้อน บางปัจจัยเสี่ยงไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ (เช่น พันธุกรรมและอายุ) แต่หลายปัจจัยสามารถจัดการได้ ยิ่งมีปัจจัยเสี่ยงมาก ยิ่งมีโอกาสเกิด cardiovascular disease

อายุและเพศ: ยิ่งอายุมากยิ่งมีความเสี่ยงสูง ชายอายุ 50 ปีมีความเสี่ยง heart attack มากกว่าชายอายุ 30 ปีถึง 4 เท่า ผู้หญิง premenopausal มีความเสี่ยงต่ำ แต่หลัง menopause อัตราโรคหัวใจในหญิงเทียบเท่ากับชาย

ยาคุมกำเนิด: Oral contraceptives ที่มี estrogen สูงเพิ่มความเสี่ยงโรคหลอดเลือดและหัวใจ โดยเฉพาะในหญิงที่สูบบุหรี่ ยาคุมรุ่นใหม่ที่มีเอสโตรเจนต่ำ (≤35 mcg) มีความเสี่ยงน้อยกว่ามากสำหรับหญิงก่อนวัยหมดประจำเดือน แต่ต้องระวัง: การสูบบุหรี่ร่วมกับยาคุมเพิ่มความเสี่ยง blood clots อย่างมาก โดยเฉพาะในหญิงอายุเกิน 35 ปี

พันธุกรรม: แนวโน้มที่จะเกิดโรคหัวใจบางชนิดมีส่วนถ่ายทอดทางพันธุกรรม ประวัติครอบครัวที่มีโรคหัวใจควรพิจารณาใช้ herbal tonics ร่วมกับการเปลี่ยนอาหารและเทคนิคลดความเครียด ปัญหาทางพันธุกรรมที่รู้จักกันดีคือ familial hyperlipidemia — ผู้ที่มีภาวะนี้มีแนวโน้มทางพันธุกรรมที่จะมี blood lipid levels สูง

บุหรี่: อัตราการตายจากโรคหัวใจในผู้สูบบุหรี่สูงกว่าผู้ไม่สูบ 300% ผู้หญิงอเมริกันที่สูบบุหรี่เสียชีวิตจากโรคหัวใจมากกว่า lung cancer ถึง 1.5 เท่า ผู้สูบบุหรี่มีโอกาส heart attack มากกว่าผู้ไม่สูบ 2-6 เท่า โดยเพิ่มตามจำนวนบุหรี่ต่อวัน นอกจากหัวใจแล้ว บุหรี่ยังเชื่อมโยงกับมะเร็งช่องปาก กล่องเสียง หลอดอาหาร ทางเดินปัสสาวะ ไต ตับอ่อน และปากมดลูก รวมถึง bronchitis และ emphysema

แอลกอฮอล์: การดื่มน้อยๆ เป็นครั้งคราวอาจมีประโยชน์เพราะแอลกอฮอล์ทำหน้าที่เป็น vasodilator งานวิจัยพบว่าผู้ดื่มพอประมาณ (1-2 แก้วต่อวัน) มีความเสี่ยงโรคหัวใจน้อยกว่าผู้ไม่ดื่ม แต่มากกว่า 3 แก้วต่อวันเพิ่มความดันเลือด และ binge drinking อาจนำไปสู่ stroke การดื่มมากสม่ำเสมอมีอัตราโรคหัวใจสูงกว่าทั้งผู้ดื่มพอประมาณและผู้ไม่ดื่ม

ความดันโลหิตสูง: Hypertension เป็นปัจจัยเสี่ยงหลักสำหรับ coronary heart disease (CHD) และเป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญที่สุดสำหรับ stroke และ congestive heart failure งานวิจัยชี้ว่าความดันสูงเป็นสาเหตุของหัวใจล้มเหลว 3 ใน 5 รายในผู้หญิง ยังเพิ่มโอกาสเกิด kidney disease และตาบอด ความดันเลือดคือแรงที่เลือดกระทำต่อผนังหลอดเลือดแดง การลดความดันช่วยลดภาระของหัวใจ

อาหาร: บทบาทที่แน่ชัดของอาหารต่อโรคหัวใจยังไม่ชัดเจนทั้งหมด แต่มีข้อมูลเพียงพอที่จะกำหนดแนวทางป้องกันได้ (จะอภิปรายในส่วนโภชนาการ)

คอเลสเตอรอล: High blood cholesterol เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญอีกตัว คอเลสเตอรอลประมาณ 25% มาจากอาหารและส่วนที่เหลือร่างกายสร้างเอง ระดับสูงจากอาหารเรียกว่า exogenous hyperlipidemia ส่วนจากพันธุกรรมเรียกว่า endogenous hyperlipidemia ซึ่งตอบสนองต่อการเปลี่ยนอาหารน้อยกว่ามาก

โรคอ้วน: ผู้ที่เป็น obesity มีโอกาสเกิดปัญหาหัวใจสูงขึ้นแม้จะไม่มีปัจจัยเสี่ยงอื่น น้ำหนักเกินเชื่อมโยงกับ CHD, stroke, หัวใจล้มเหลว และการเสียชีวิตจากสาเหตุเกี่ยวกับหัวใจ ข้อมูล NHANES ชี้ว่าผู้ใหญ่ชาวอเมริกัน 61% มีน้ำหนักเกินหรืออ้วน (BMI ≥ 25) BMI คำนวณจากน้ำหนัก(กก.) ÷ ส่วนสูง(ม.)² — BMI 25-29.9 ถือว่าน้ำหนักเกิน, BMI ≥ 30 ถือว่าอ้วน

การไม่ออกกำลังกาย: Physical inactivity เพิ่มความเสี่ยงโรคหัวใจทั้งโดยตรงและโดยอ้อม (ส่งเสริมปัจจัยเสี่ยงอื่น เช่น ความดันสูงและเบาหวาน) Surgeon General สรุปว่าเพียงแค่ออกกำลังกายระดับปานกลาง 30 นาทีต่อวัน เช่น brisk walking ขี่จักรยาน หรือทำสวน ก็ช่วยปกป้องสุขภาพหัวใจได้

เบาหวาน: Diabetes เพิ่มความเสี่ยงการตายจากโรคหัวใจ 3 เท่า เบาหวานชนิดที่ 2 (NIDDM) เชื่อมโยงกับน้ำหนักเกินและอายุมากขึ้น การลดน้ำหนักและเพิ่มกิจกรรมทางกายอาจช่วยชะลอหรือป้องกันการเกิดโรค

ความเครียดและบุคลิกภาพ: งานวิจัยพบความเชื่อมโยงระหว่างบุคลิกภาพกับโรคหัวใจ Type A behavior มีลักษณะเร่งรีบ ก้าวร้าวแฝง และต้องการความสำเร็จ คนเหล่านี้กดดันตัวเอง ตั้งเส้นตาย พยายามทำหลายอย่างพร้อมกัน และตอบสนองด้วยความเป็นปฏิปักษ์ต่ออุปสรรค Type B behavior กลับกัน — ผ่อนคลาย ไม่เร่งรีบ แยกงานกับเล่นออกจากกัน โกรธน้อยกว่า

จากมุมมองแบบองค์รวม เราต้องตระหนักว่าคนไม่สามารถจัดหมวดเป็นแค่สองประเภทได้ แต่ละคนเป็นปัจเจก การจำแนกเป็นเพียงเครื่องมือ ไม่ใช่สัจธรรม

ปัจจัยทางสังคมและเศรษฐกิจ: Socioeconomic factors มีความเชื่อมโยงกับความเสี่ยงโรคหัวใจ แต่ผลวิจัยแตกต่างกันตามสังคมที่ศึกษา บางงานวิจัยชี้ว่ากลุ่มเศรษฐกิจสูงมีความเสี่ยงมากกว่า บางงานชี้ตรงข้าม ปัจจัยเสี่ยงสูงรวมถึง social mobility เช่น การย้ายที่อยู่หรือเปลี่ยนงาน

อัตราโรคหัวใจที่ต่ำกว่าในผู้หญิงอาจเป็นผลจากปัจจัยทั้งทางจิตสังคมและชีวภาพ ผู้ชายมักมุ่งเด่นและใช้งานเป็นทางระบายความก้าวร้าว จึงเผชิญ stress บางประเภทมากกว่า อย่างไรก็ตาม รูปแบบพฤติกรรมเหล่านี้ทำร้ายผู้หญิงเท่าๆ กับผู้ชาย

เหตุการณ์สำคัญในชีวิต: ช่วงที่มีความเครียดสูงเป็น danger points สำหรับปัญหาหัวใจ เรียกว่า life events หากสามารถระบุช่วงเวลาเหล่านี้ได้ล่วงหน้า ก็สามารถวางแผนรับมือเพื่อลดผลกระทบต่อสุขภาพ เหตุการณ์เหล่านี้เกี่ยวข้องเป็นพิเศษกับ angina และ coronary heart disease

จากงานวิจัยจำนวนมาก สรุปได้ว่าโรคหัวใจเชื่อมโยงกับไขมันในอาหารมากเกินไป คอเลสเตอรอลในเลือดสูง ความดันสูง การสูบบุหรี่ โรคอ้วน รูปร่างเตี้ย และการไม่ออกกำลังกาย เป้าหมายสำคัญ:

Coenzyme Q10 (CoQ10 หรือ ubiquinone) พบในอาหารหลากหลายชนิดและถูกสังเคราะห์ในทุกเนื้อเยื่อ Coenzymes คือโมเลกุลที่เอนไซม์ต้องการเพื่อทำงาน CoQ10 เป็นโคเอนไซม์สำหรับเอนไซม์หลายตัวในไมโทคอนเดรียและส่วนอื่นของเซลล์

Mitochondria เป็นอนุภาคเล็กๆ ภายในเซลล์ ทำหน้าที่ผลิตพลังงาน ผ่านปฏิกิริยาเคมีตามสาย electron transport chain ผลิตโมเลกุล ATP (adenosine triphosphate) ซึ่งเป็น "สกุลเงินพลังงาน" ของเซลล์ ออกซิเจนที่เราหายใจมากกว่า 95% ใช้เพื่อผลิต ATP เท่านั้น

CoQ10 ทำหน้าที่เป็น mobile messenger link ระหว่างเอนไซม์ต่างๆ ในห่วงโซ่ — อิเล็กตรอนทุกคู่ต้องผ่าน CoQ10 ก่อน ไม่มีสารใดทดแทนได้ สารอื่นที่เกี่ยวข้องได้แก่ วิตามินซี, ไรโบฟลาวิน (B2), ไนอะซินาไมด์ (B3) และวิตามินอี

CoQ10 พบมากในเนื้อเครื่องใน (หัวใจ ตับ ไต) เนื้อวัว น้ำมันถั่วเหลือง ปลาซาร์ดีน ปลาแมกเคอเรล และถั่วลิสง — แต่ต้องกินปลาซาร์ดีน 1 ปอนด์ เนื้อวัว 2 ปอนด์ หรือถั่ว 2½ ปอนด์ เพื่อรับ CoQ10 เพียง 30 มก.! ไม่มีพิษภัยหรือผลข้างเคียง แม้ร่างกายสร้างได้เองจากวัตถุดิบในอาหาร แต่มักไม่เพียงพอสำหรับการทำงานอย่างเต็มที่

CoQ10 มีความเข้มข้นสูงมากในเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจ เพราะหัวใจต้องการพลังงานอย่างมหาศาล Congestive heart failure เชื่อมโยงกับระดับ CoQ10 ต่ำ — ความรุนแรงของหัวใจล้มเหลวสัมพันธ์กับความรุนแรงของการขาด CoQ10 งานวิจัยทางคลินิกสรุปว่า CoQ10 ปรับปรุงการทำงานของกล้ามเนื้อหัวใจอย่างมีนัยสำคัญโดยไม่มีผลข้างเคียง ใช้สำเร็จในความดันสูง หัวใจล้มเหลว angina pectoris และ cardiomyopathy

Homocysteine เป็นกรดอะมิโนที่พบตามธรรมชาติในร่างกาย ระดับสูงในเลือดอาจเพิ่มโอกาสเกิดโรคหัวใจ stroke และปัญหาไหลเวียนเลือด ระดับสูงเชื่อว่าทำลาย arteries ทำให้เลือดแข็งตัวง่ายขึ้น และลดความยืดหยุ่นของหลอดเลือด

ระดับโฮโมซิสเตอีนในเลือดได้รับอิทธิพลจากวิตามิน 3 ชนิดในอาหาร:

การรับวิตามินเหล่านี้น้อยกว่าปริมาณแนะนำอาจนำไปสู่ระดับโฮโมซิสเตอีนที่สูงขึ้น

กฎพื้นฐานเพื่อลดคอเลสเตอรอลและรักษาสุขภาพหัวใจ: หลีกเลี่ยง saturated fats และ dietary cholesterol ผู้เชี่ยวชาญแนะนำอาหารที่มีไขมันไม่เกิน 30% ของแคลอรี่ (บางท่านว่า 20%)

คำแนะนำด้านอาหาร:

• กินผลไม้และผักให้มากขึ้น
• กิน whole grains ให้มากขึ้น
• ลดไขมันเหลือ 25-30% ของอาหาร
• ลดคอเลสเตอรอลเหลือน้อยกว่า 300 มก./วัน
• ลดไข่แดงเหลือ 3-5 ฟองต่อสัปดาห์
• ลดนมไขมันเต็ม ใช้นมไขมันต่ำหรือปราศจากไขมัน
• หลีกเลี่ยงเนื้อแดง เนื้อหมักดอง และเนื้อแปรรูปทุกชนิด
• กิน cold-water fish ให้มากขึ้น เช่น ซาร์ดีนและปลาแซลมอน
• ใช้น้ำมันสกัดเย็น เช่น olive oil และ flaxseed oil เพื่อรับ essential fatty acids

คำแนะนำทั่วไปเพื่อสุขภาพหัวใจ:

• อาหารปลอดผลิตภัณฑ์สัตว์สามารถลดคอเลสเตอรอลและความดันได้
• รับ fiber ให้เพียงพอ — ใยจากรำข้าวโอ๊ตและเมล็ดไซเลียมลดการดูดซึมคอเลสเตอรอล
• ลดเกลือ หลีกเลี่ยงสารกระตุ้น ดื่มแอลกอฮอล์น้อยหรือไม่ดื่ม
• ไม่สูบบุหรี่
• ดื่มน้ำอย่างน้อย 2 ไพนท์ต่อวัน
• ออกกำลังกายแอโรบิก 30 นาที หลายครั้งต่อสัปดาห์ และทุกวันหากเป็นไปได้
• หาโปรแกรม relaxation ที่ชอบ และทำเป็นกิจวัตร
• รักษาสุขภาพโดยรวมและความดันปกติ

ดร. Andrew Weil กล่าวว่า "เปิดหัวใจของคุณ" การที่หัวใจเรา "สลาย" ในความหมายเชิงอารมณ์ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ ความเห็นอกเห็นใจ ความห่วงใย และความเคารพอย่างรักใคร่ ล้วนเป็นยาบำรุงหัวใจ

Drs. Murray และ Pizzorno แนะนำในหนังสือ Textbook of Natural Medicine: