บทที่ 4 (4/4) — เมือก กัม และคำศัพท์
เมือก (Mucilage) และกัม (Gums)
Mucilage is loosely used, often interchangeably with gum. Chemically, mucilage is closely allied with gums and pectin but differs in physical properties. While gums swell in water to form viscous colloidal dispersions and pectins form gels, mucilage forms colloidal dispersions in water that are slimy and protective. Mucilaginous herbs have been used medicinally for centuries to soothe inflamed tissues, particularly in the digestive and respiratory tracts.
คำว่าเมือก (mucilage) ถูกใช้อย่างหลวมๆ มักใช้แทนกัมได้ ในทางเคมี เมือกมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับกัมและเพกติน แต่มีคุณสมบัติทางกายภาพบางอย่างแตกต่างกัน ในขณะที่กัมพองตัวในน้ำจนเกิดความเหนียว เพกตินจะเกิดเจลในน้ำ ส่วนเมือกจะเกิดการกระจายตัวของคอลลอยด์ในน้ำที่ลื่นและมีความเหนียว
สมุนไพรที่มีเมือกถูกใช้ในการรักษามาหลายศตวรรษ เพื่อบรรเทาเนื้อเยื่อที่อักเสบ โดยเฉพาะในระบบทางเดินอาหารและทางเดินหายใจ ตัวอย่างสมุนไพรที่มีเมือก ได้แก่ มาร์ชแมลโลว์ (Althaea officinalis), เอล์มลื่น (Ulmus rubra) และแฟลกซ์ซีด (Linum usitatissimum)
กัมอะราบิก (gum arabic) ได้จากต้นอะคาเซีย เซเนกัล (Acacia senegal) ซึ่งเป็นต้นไม้หนามสูงถึง 6 เมตรที่เติบโตในซูดานและเซเนกัล การเก็บเกี่ยวเริ่มต้นด้วยการกรีดผ่านเปลือกไม้ไปจนถึงชั้นแคมเบียม เปลือกด้านบนและด้านล่างของรอยตัดจะถูกเอาออก การบาดเจ็บนี้กระตุ้นการก่อตัวของกัมเป็นหยด ซึ่งทำให้แห้งเป็นลูกบอลทึบแสง
กัมอะราบิกใช้ในเภสัชกรรมเป็นสารยึดเกาะ สารแขวนลอย และสารเพิ่มความข้น ยังใช้ในอุตสาหกรรมอาหารและเครื่องสำอาง
วุ้น (agar) เป็นโพลีแซ็กคาไรด์ที่ได้จากสาหร่ายทะเลสีแดง ประกอบด้วยส่วนผสมสองชนิด คือ อะกาโรส และอะกาโรเพคติน โซ่ของอะกาโรเพคตินถูกเอสเทอร์ด้วยกรดซัลฟิวริกมากกว่าอะกาโรส
วุ้นมีจำหน่ายเป็นแถบหรือชิ้นสีเหลืองอ่อนหรือเป็นผง วุ้นไม่สามารถย่อยได้และผ่านทางเดินอาหารแทบไม่เปลี่ยนแปลง ใช้เป็นสารเพิ่มปริมาณยาระบาย สารก่อเจลในอาหาร และตัวกลางเพาะเลี้ยงจุลินทรีย์
คำศัพท์สำคัญในบทนี้
Key vocabulary from Chapter 4 covering carbohydrate chemistry, plant compounds, and pharmacological terms.
เอกสารอ้างอิง
References and suggested reading from Chapter 4.
- Bell EA, Charlwood BV, eds. Secondary Plant Products. Berlin: Springer-Verlag, 1980.
- Harborne JB, Baxter H. Phytochemical Dictionary: A Handbook of Bioactive Compounds from Plants. London: Taylor & Francis, 1993.
- Bruneton J. Pharmacognosy, Phytochemistry, Medicinal Plants. London: Lavoisier, 1995.
- Robbers JE, Speedie MK, Tyler VE. Pharmacognosy and Pharmacobiotechnology. Baltimore: Williams & Wilkins, 1996.
- Wagner H, Farnsworth NR, eds. Economic and Medicinal Plant Research. London: Academic Press, 1990.