บทที่ 17 — ระบบทางเดินปัสสาวะ (หน้า 2/3)
ปัสสาวะบ่อย (Frequency)
Urinary frequency indicates the bladder cannot hold as much fluid as usual. Causes include infection, foreign bodies, stones, and tumors. Treatment uses antimicrobials, anti-inflammatories, and demulcent diuretics. Key herbs include Zea mays (cornsilk), Elymus repens (couch grass), and Althaea officinalis (marshmallow leaf). Barley water is a traditional British soothing remedy.
อาการปัสสาวะบ่อย (urinary frequency) บ่งบอกว่ากระเพาะปัสสาวะ (bladder) ไม่สามารถเก็บของเหลวได้มากเท่าปกติ การติดเชื้อ สิ่งแปลกปลอม นิ่ว และเนื้องอกล้วนสามารถทำลายเนื้อเยื่อผนังกระเพาะปัสสาวะและทำให้เกิดการอักเสบ
ฤทธิ์ที่ต้องการ:
- Antimicrobials — ช่วยร่างกายกำจัดเชื้อโรค ลดการอักเสบ
- Anti-inflammatories — บรรเทาเนื้อเยื่ออักเสบ ลดการหดเกร็ง
- Diuretics — มักมีฤทธิ์ต้านจุลชีพหรือต้านการอักเสบร่วมด้วย (หลีกเลี่ยงสมุนไพรที่มีน้ำมันหอมระเหยสูง เช่น Juniperus communis ในกรณีรุนแรง)
สมุนไพรสารเคลือบขับปัสสาวะ (demulcent diuretics) ได้ผลดี ดีที่สุดคือ Zea mays (cornsilk) ตามด้วย Elymus repens (couch grass) และ Althaea officinalis (marshmallow leaf)
| สมุนไพร | สัดส่วน |
|---|---|
| Zea mays | 2 ส่วน |
| Arctostaphylos uva-ursi | 1 ส่วน |
ขนาด: ชงสมุนไพรแห้งผสม 2 ช้อนชาในน้ำเดือด 1 ถ้วย ดื่มทุกชั่วโมงจนอาการดีขึ้น
น้ำข้าวบาร์เลย์ (Barley Water):
วิธีดั้งเดิมจากอังกฤษสำหรับบรรเทาระบบทางเดินปัสสาวะ ใช้ในลักษณะเดียวกับน้ำแครนเบอร์รี่ในอเมริกาเหนือ:
- ข้าวบาร์เลย์ 100 กรัม
- น้ำ 500 มล.
- เปลือกมะนาว 15 กรัม (อินทรีย์)
ต้มข้าวบาร์เลย์ในน้ำเล็กน้อย กรอง เทน้ำ 500 มล. ลงบนข้าวบาร์เลย์ที่ล้างแล้ว ใส่เปลือกมะนาว เคี่ยวจนข้าวบาร์เลย์นิ่ม ปล่อยให้อุ่น กรอง เติมน้ำผึ้งเล็กน้อย ดื่มวันละหลายถ้วย
ปัสสาวะเจ็บ (Dysuria)
Dysuria, or painful urination, can be caused by a wide range of conditions. Treatment focuses on anti-inflammatories to reduce pain, antispasmodics for muscle spasms, and antimicrobials to clear infection. The prescription combines Viburnum prunifolium, Zea mays, and Arctostaphylos uva-ursi.
อาการปัสสาวะเจ็บ (dysuria) เกิดจากภาวะหลายอย่าง จึงจำเป็นต้องมีแนวทางบรรเทาอาการนี้ แต่ความสำเร็จขึ้นอยู่กับการวินิจฉัย (diagnosis) ที่แม่นยำก่อน
| สมุนไพร | สัดส่วน |
|---|---|
| Viburnum prunifolium | 1 ส่วน |
| Zea mays | 1 ส่วน |
| Arctostaphylos uva-ursi | 1 ส่วน |
ขนาด: ชงสมุนไพรแห้งผสม 2 ช้อนชาในน้ำเดือด 1 ถ้วย ดื่มทุกชั่วโมงจนอาการดีขึ้น
เลือดในปัสสาวะ (Hematuria)
Hematuria — blood in the urine — can give urine a red or brown color. It may be associated with physical trauma (kidney stones cutting tissue) or infection. Astringent diuretics like Vinca major (periwinkle), Equisetum arvense (horsetail), Alchemilla arvensis (lady's mantle), and Capsella bursa-pastoris (shepherd's purse) help stanch bleeding. Competent diagnosis is crucial.
เลือดในปัสสาวะ (hematuria) ทำให้ปัสสาวะมีสีแดงหรือน้ำตาล หากปริมาณน้อยอาจมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า แต่ตรวจพบได้ด้วยการทดสอบอย่างง่าย อาจเกี่ยวข้องกับภาวะหลายอย่าง ทั้งเล็กน้อยและรุนแรง — การวินิจฉัยที่ถูกต้องเป็นสิ่งสำคัญยิ่ง
สมุนไพรขับปัสสาวะที่มีฤทธิ์สมาน (astringent effect) มีประโยชน์มากที่สุด ได้แก่ Vinca major (periwinkle), Equisetum arvense (horsetail), Alchemilla arvensis (lady's mantle) และ Capsella bursa-pastoris (shepherd's purse)
| สมุนไพร | สัดส่วน |
|---|---|
| Vinca major | 1 ส่วน |
| Capsella bursa-pastoris | 1 ส่วน |
| Zea mays | 1 ส่วน |
| Achillea millefolium | 1 ส่วน |
ขนาด: ชงสมุนไพรแห้งผสม 2 ช้อนชาในน้ำเดือด 1 ถ้วย ดื่มทุก 2 ชั่วโมง
| ฤทธิ์ | สมุนไพร |
|---|---|
| Antimicrobial | Achillea millefolium |
| Astringent | Achillea millefolium, Capsella bursa-pastoris, Vinca major |
| Diuretic | Achillea millefolium, Zea mays |
| Demulcent | Zea mays |
อาการบวมน้ำ (Edema)
Edema is abnormal fluid accumulation in body tissues, associated with liver or kidney disturbances, pregnancy, PMS, or heart failure. Dandelion leaf (Taraxacum officinale) is the most effective herbal diuretic — comparable to furosemide — and uniquely provides potassium to replace what is flushed out, making it safe even for edema related to congestive heart failure.
อาการบวมน้ำ (edema) คือการสะสมของเหลวผิดปกติในช่องว่างระหว่างเซลล์ อาจเกี่ยวข้องกับโรคตับหรือไต การตั้งครรภ์ กลุ่มอาการก่อนมีประจำเดือน หรือหัวใจล้มเหลว (heart failure) ต้องไม่รักษาอาการบวมน้ำโดยไม่แก้ที่ปัจจัยสาเหตุ
สมุนไพรได้ผล! แต่บ่อยครั้งเกินไปที่ใช้เพียงรักษาอาการ ขณะที่การรักษาเชิงลึกถูกมองข้าม หากนักสมุนไพรใช้ใบ dandelion ทุกครั้งที่เห็นอาการบวมน้ำ อาจพลาดโอกาสในการรักษาที่ลึกซึ้งกว่า
สมุนไพรขับปัสสาวะที่ดีที่สุดคือใบผักดีด (Taraxacum officinale) ฤทธิ์ขับปัสสาวะเทียบเท่ายา furosemide แต่มีข้อดีพิเศษคือเป็นแหล่งโพแทสเซียม (potassium) ที่อุดมสมบูรณ์
ปกติการเพิ่มการขับปัสสาวะจะทำให้สูญเสียโพแทสเซียมจากร่างกาย ซึ่งส่งผลต่อสมดุลอิเล็กโทรไลต์ (electrolyte balance) ของกล้ามเนื้อหัวใจ แต่ใบ dandelion ทดแทนโพแทสเซียมที่ถูกขับออกในเวลาเดียวกัน จึงเป็นยาขับปัสสาวะที่สมดุลอย่างสมบูรณ์แบบ ใช้ได้อย่างปลอดภัยแม้ในกรณีบวมน้ำจากปัญหาหัวใจ
| สมุนไพร | ขนาด |
|---|---|
| Taraxacum officinale leaf | ทิงเจอร์ 2.5 มล. วันละ 3 ครั้ง หรือ 5 มล. เมื่อต้องการ (แต่ไม่ใช้ก่อนนอน) |