ขั้นตอนฤดูใบไม้ร่วง การทำกรอบ และรายละเอียดเพิ่มเติม

ฤดูใบไม้ร่วงเป็นช่วงเวลาที่สำคัญที่สุดสำหรับผู้เลี้ยงผึ้ง เพราะสิ่งที่ทำในตอนนี้จะกำหนดว่าผึ้งจะรอดชีวิตจากฤดูหนาวหรือไม่ ลาซูทินเน้นว่าผู้เลี้ยงผึ้งหลายคนให้ความสำคัญกับฤดูใบไม้ผลิและฤดูร้อนมากเกินไป แต่ละเลยการเตรียมตัวในฤดูใบไม้ร่วง ซึ่งเป็นข้อผิดพลาดที่ร้ายแรง ขั้นตอนแรกคือการประเมินว่าผึ้งมีน้ำผึ้งเพียงพอสำหรับฤดูหนาวหรือไม่ ลาซูทินแนะนำให้เหลือน้ำผึ้งอย่างน้อย 25 กิโลกรัมในรัง ซึ่งเท่ากับกรอบเต็มประมาณ 8-10 กรอบ สำหรับพื้นที่ที่มีฤดูหนาวยาวนาน อาจต้องเหลือมากกว่านี้

หลังจากเก็บน้ำผึ้งส่วนเกินออกแล้ว ขั้นตอนถัดไปคือการอัดรัง โดยการวางกระดานแบ่งเข้าไปข้างกรอบสุดท้ายที่มีผึ้งอยู่ ทำให้พื้นที่ภายในรังลดลงเหลือเท่าที่ผึ้งต้องการจริงๆ กระดานแบ่งนี้ต้องแนบสนิทกับผนังรังด้านข้างและด้านล่าง เพื่อไม่ให้ลมหนาวพัดเข้ามาจากด้านที่ว่าง ส่วนพื้นที่ว่างด้านหลังกระดานแบ่งสามารถบรรจุวัสดุฉนวนเพิ่มเติมได้ เช่น หนังสือพิมพ์ยับ ฟางข้าว หรือขี้เลื่อยแห้ง

การจัดการความชื้นเป็นอีกปัจจัยที่สำคัญมาก ในช่วงฤดูหนาว ผึ้งจะหายใจออกมาเป็นไอน้ำซึ่งจะลอยขึ้นด้านบนของรัง หากไม่มีวัสดุดูดซับความชื้น ไอน้ำนี้จะควบแน่นบนฝาปิดด้านบนและหยดลงมาบนตัวผึ้ง ซึ่งอาจทำให้ผึ้งตายจากความเย็นได้ ลาซูทินแนะนำให้ใช้หมอนฉนวนที่ทำจากผ้าใบบรรจุมอสแห้งหรือขี้เลื่อย วางทับบนผ้าใบปิดด้านบน วัสดุเหล่านี้จะดูดซับความชื้นในตอนกลางคืนเมื่ออากาศเย็น และระเหยออกไปในตอนกลางวันเมื่ออากาศอุ่นขึ้น ทำให้ภายในรังแห้งอยู่เสมอ

การเก็บน้ำผึ้งจากรังแนวนอนนั้นง่ายกว่ารังแบบอื่นมาก เพราะไม่ต้องยกชั้นเสริมหนักๆ ลงมา เพียงแค่เปิดฝาด้านบน ดึงกรอบน้ำผึ้งที่ปิดฝาครบแล้วออกมาทีละกรอบ ลาซูทินแนะนำให้เก็บน้ำผึ้งจากกรอบด้านนอกสุดของรวงผึ้ง ซึ่งอยู่ห่างจากรังตัวอ่อน กรอบที่ควรเก็บน้ำผึ้งคือกรอบที่ผึ้งปิดฝาด้วยขี้ผึ้งครบทุกเซลล์แล้ว ซึ่งแสดงว่าน้ำผึ้งนั้นสุกและมีความชื้นต่ำเพียงพอที่จะเก็บรักษาได้นาน

เวลาที่เหมาะสมในการเก็บน้ำผึ้งคือช่วงปลายเดือนสิงหาคมถึงต้นเดือนกันยายน สำหรับพื้นที่ในภาคกลางของรัสเซีย ในช่วงนี้ช่วงน้ำหวานไหลหลักจะสิ้นสุดลงแล้ว และผึ้งจะมีเวลาเพียงพอที่จะจัดระเบียบรังใหม่ก่อนที่อากาศจะหนาวจัด รังที่แข็งแรงในปีที่ดอกไม้บานมากอาจผลิตน้ำผึ้งส่วนเกินได้ 20-40 กิโลกรัม หลังจากเหลือ 25 กิโลกรัมไว้ให้ผึ้ง แม้ว่าจะน้อยกว่าการเลี้ยงผึ้งอุตสาหกรรมที่เอาน้ำผึ้งออกเกือบทั้งหมดแล้วเลี้ยงผึ้งด้วยน้ำตาล แต่น้ำผึ้งที่ได้จากวิธีนี้มีคุณภาพสูงกว่ามาก เพราะไม่ผสมน้ำตาลเทียมและผลิตจากดอกไม้ธรรมชาติล้วนๆ

กรอบลึกพิเศษแบบเลเยนส์อาจไม่มีขายในร้านอุปกรณ์เลี้ยงผึ้งทั่วไป แต่สามารถทำได้เองอย่างง่ายดาย วิธีที่ลาซูทินแนะนำคือการนำกรอบดาด็องต์แบบลึกมาต่อกับกรอบชั้นเสริม (super frame) โดยตัดแถบด้านล่างของกรอบดาด็องต์และแถบด้านบนของกรอบชั้นเสริมออก แล้วต่อเข้าด้วยกัน ผลลัพธ์คือกรอบที่มีขนาดรวมประมาณ 13 x 16 นิ้ว ซึ่งเป็นขนาดมาตรฐานของกรอบเลเยนส์ อีกทางเลือกหนึ่งคือสร้างกรอบขึ้นมาใหม่ทั้งหมดจากไม้แผ่นบาง ซึ่งจะประหยัดกว่าหากต้องทำจำนวนมาก

การร้อยลวดกรอบเป็นขั้นตอนที่สำคัญ เพราะรวงขี้ผึ้งในกรอบลึกพิเศษมีน้ำหนักมากเมื่อเต็มไปด้วยน้ำผึ้ง ลวดจะเสริมความแข็งแรงให้รวงไม่หักหรือหลุดออกจากกรอบ ลาซูทินแนะนำให้ร้อยลวดในแนวนอน 4-5 เส้นในแต่ละกรอบ โดยใช้ลวดสแตนเลสเบอร์ 24 ที่มีขายในร้านอุปกรณ์เลี้ยงผึ้ง ลวดต้องตึงพอดี ไม่หย่อนเกินไปแต่ก็ไม่ตึงจนทำให้กรอบบิดงอ

แผ่นรังเทียม (wax foundation) จะถูกวางลงบนลวดที่ร้อยไว้ แล้วใช้เครื่องมือไฟฟ้าหรือล้อกดลวดเพื่อฝังลวดลงในแผ่นขี้ผึ้ง ทำให้ลวดยึดติดกับแผ่นรังเทียมอย่างมั่นคง แผ่นรังเทียมนี้เป็นแผ่นขี้ผึ้งบางๆ ที่มีลายรูปหกเหลี่ยมพิมพ์อยู่ ซึ่งจะเป็นแนวทางให้ผึ้งสร้างเซลล์ตามรูปแบบที่ถูกต้อง ลาซูทินยังกล่าวว่าผู้เลี้ยงผึ้งบางคนเลือกไม่ใช้แผ่นรังเทียมเลย โดยให้ผึ้งสร้างรวงตามธรรมชาติ ซึ่งเป็นวิธีที่ธรรมชาติกว่าแต่ต้องระวังเรื่องรวงบิดเบี้ยว

เครื่องรมควัน (smoker) เป็นอุปกรณ์ที่ขาดไม่ได้สำหรับผู้เลี้ยงผึ้ง ควันทำให้ผึ้งสงบลงเพราะเมื่อผึ้งได้กลิ่นควัน สัญชาตญาณจะบอกให้พวกมันกินน้ำผึ้งให้อิ่มท้องเพื่อเตรียมหนีไฟป่า ผึ้งที่ท้องอิ่มจะไม่ค่อยต่อยเพราะพวกมันมุ่งเน้นไปที่การเตรียมตัวอพยพ ลาซูทินแนะนำให้ใช้วัสดุธรรมชาติเป็นเชื้อเพลิงสำหรับเครื่องรมควัน เช่น เปลือกไม้แห้ง กิ่งไม้ผุ หรือผ้าฝ้ายเก่า ไม่ควรใช้วัสดุสังเคราะห์เพราะจะปล่อยสารเคมีที่อาจเป็นอันตรายต่อผึ้ง เทคนิคสำคัญคืออย่าใช้ควันมากเกินไป เพียงพ่นควันเบาๆ ที่ช่องทางเข้ารังก่อนเปิด แล้วพ่นอีกเล็กน้อยที่ด้านบนเมื่อเปิดฝาออก

สำหรับเสื้อผ้าป้องกัน ลาซูทินแนะนำให้สวมเสื้อแขนยาวสีอ่อน กางเกงขายาว และที่สำคัญที่สุดคือหมวกที่มีตาข่ายคลุมหน้า ผึ้งจะถูกดึงดูดโดยสีเข้มและจะโจมตีบริเวณใบหน้าเป็นพิเศษเพราะพวกมันรับรู้ลมหายใจ ถุงมือเป็นทางเลือก ผู้เลี้ยงผึ้งที่มีประสบการณ์มักจะไม่ใส่ถุงมือเพราะทำให้หยิบจับกรอบได้ยากขึ้น แต่ผู้เริ่มต้นควรใส่จนกว่าจะมั่นใจ สำหรับผึ้งที่ดุเป็นพิเศษ ลาซูทินแนะนำว่าอาจเป็นสัญญาณว่าควรเปลี่ยนราชินีผึ้ง เพราะอารมณ์ของผึ้งนั้นถ่ายทอดทางพันธุกรรม

การเลือกตำแหน่งวางรังก็มีความสำคัญ ควรวางรังในที่ร่มรำไรที่มีแดดส่องตอนเช้า โดยช่องทางเข้ารังหันไปทางทิศใต้หรือตะวันออกเฉียงใต้ ไม่ควรวางรังในที่ที่มีลมแรงพัดผ่านตลอดเวลา และควรยกรังให้สูงจากพื้นดินอย่างน้อย 30 เซนติเมตร เพื่อป้องกันความชื้นจากพื้นดินและป้องกันสัตว์เล็กเข้าไปรบกวน หากมีรังหลายรัง ควรวางให้ห่างกันอย่างน้อย 2-3 เมตร และหันช่องทางเข้าไปคนละทิศทาง เพื่อลดการสับสนของผึ้งที่อาจเข้าผิดรัง